Fataal partnergeweld tegen vrouwen: Niet verwijtbaar wel vermijdbaar

door Colinda Serie en Corine de Ruiter

Het CBS kopte vorige week met positief nieuws: Nederland heeft het laagste aantal moorden in 20 jaar. In datzelfde zogenaamd positieve bericht, staan echter ook zeer verontrustende cijfers over dodelijk geweld tegen vrouwen: Meer dan de helft van de vermoorde vrouwen werd om het leven gebracht door de eigen partner of een ex.

Deze gevallen van fataal partnergeweld tegen vrouwen halen regelmatig de landelijke media en schokken de maatschappij. Zo’n geval is de zaak Linda van der Giesen, die door haar ex werd doodgeschoten. In die zaak deed een onafhankelijke commissie onderzoek en die concludeerde in haar onderzoeksrapport dat de politie een inschattingsfout heeft gemaakt in het beschermen van Linda. Zij werd op 10 augustus 2015 doodgeschoten door haar ex-partner, terwijl zij 10 dagen eerder al aangifte had gedaan van stalking en bedreiging.

Relatie-van-slachtoffers-van-moord-en-doodslag-met-de-dader-2011-2015-16-07-27

Bron: CBS, 2016

Vanwege de enorme gevolgen voor de nabestaanden, met name het 5-jarige zoontje van Linda, hebben de vader van het zoontje en zijn advocaat Peter Schouten gestuurd op een onafhankelijk onderzoek naar deze zaak (zie de aflevering van Pauw, 17 mei 2016: http://pauw.vara.nl/media/357414). In haar rapport schrijft de Commissie Eenhoorn dat “De aangifte, in combinatie met de overige informatie, had moeten leiden tot (grote) urgentie en een (snelle) interventie in deze zaak” (p. 20). De Commissie noemt het handelen van de politie echter niet verwijtbaar, wel vermijdbaar. Er zou te weinig kritisch worden gekeken naar de huidige werkwijze en te weinig gedaan om die te verbeteren.

De taken van de politie zijn divers. Naast het opsporen van strafbare feiten en het bewaken van de openbare orde valt ook het verlenen van hulp aan hen die deze behoeven (volgens art. 3 Politiewet) onder haar taken. De Commissie Eenhoorn is van mening dat de politie in de zaak Van der Giesen te veel gericht was op haar opsporingstaak en te weinig op haar hulpverlenende taak. Zo is er bij de aangifte van Linda geen dreigingsanalyse verricht, concludeert de commissie. Hoewel deze moeilijk te vinden zijn en niet standaard worden gebruikt, beschikt de politie wel degelijk over hulpmiddelen voor zo’n analyse, aldus de commissie (zie p. 12 van het commissie rapport). Zo bestaat er de Checklist bij Stalking, die bestaat uit 10 vragen omtrent de stalking situatie, waaronder: “Hebben stalker en slachtoffer een intieme relatie gehad?”, “Heeft de stalker gedreigd met moord of zelfmoord?”, en “Is het slachtoffer erg bang?”. De checklist geeft aan dat hoe vaker er “ja” wordt geantwoord op deze vragen, hoe groter het risico voor het slachtoffer.

Wanneer de commissie de casus Linda analyseert aan de hand van deze checklist, komt zij acht van de tien keer uit op een “ja”, waaruit naar voren komt dat er een concrete dreiging met geweld bestond. Conform de werkinstructie ‘Stalking’ (zie p. 11 van het commissie rapport en p. 7-8 van het politierapport) had de politie vervolgens beschermende maatregelen moeten bespreken met Linda. In het  rapport dat de politie zelf over deze zaak heeft geschreven, wordt uitgelegd waarom er geen dreigingsanalyse is gemaakt, zoals het protocol wel voorschrijft. De politie geeft aan dat de protocollen een beperkte werking hebben, moeilijk toepasbaar, tijdrovend en te gedetailleerd zijn. In lijn hiermee concluderen ze dat politiemedewerkers voornamelijk handelen op basis van ervaring en gevoel.  Dat politiemedewerkers te veel op hun gevoel vertrouwen blijkt ook op andere terreinen, zoals leugendetectie. Zo toont onderzoek aan dat politiemedewerkers vertrouwen dat zij leugens goed kunnen detecteren,  maar dit vertrouwen is niet gerelateerd aan hun accuraatheid  (Mann, Vrij, & Bull, 2004; Vrij & Mann, 2001).

Alamy stalking

Foto: ALAMY

Wij vroegen ons af hoe representatief de zaak Linda van der Giesen eigenlijk is in Nederland anno 2016. Met andere woorden: hoeveel van dit type zaken van dodelijk geweld door (ex-)partners halen niet de landelijke media, en worden ook niet systematisch en uitgebreid onderzocht door een overheidscommissie? Uit ons onderzoek blijkt dat de zaak van Linda van der Giesen helaas niet uniek is.

In Nederland worden jaarlijks ongeveer 64.000 incidenten en 20.000 misdrijven van huiselijk geweld tegen (ex-) partners geregistreerd door de politie. Jaarlijks leiden bedreiging, mishandeling en stalking door een (ex-) partner tot ongeveer 17.000 aangiften (zie p. 8 van het politierapport). Koenraadt en Liem publiceerden in 2010 een artikel over het aantal slachtoffers van fataal huiselijk geweld over de periode 1992-2009, op basis van de Moord en Doodslag Monitor en de Databank Doding in Gezinsverband. Zij concludeerden dat er jaarlijks ongeveer 40 slachtoffers vallen door (ex-)partnerdoding, wat bijna een vijfde van alle levensdelicten in Nederland in die periode was (Koenraadt & Liem, 2010).

Wij gingen vervolgens op zoek naar casuïstiek vanaf januari 2010 tot heden via internet en vonden met behulp van diverse moord- en doodslaglijsten 153 vrouwelijke slachtoffers van (ex-) partnerdoding. Enkele hiervan lijken op de zaak Van der Giesen. Na een oppervlakkige analyse detecteerden wij 25 zaken die op het eerste gezicht gelijkenissen vertonen met de zaak Van der Giesen. Een treffend voorbeeld is de zaak van Raja Draaisma die werd doodgeschoten door haar ex-vriend in juni 2015. Raja had, net als Linda, al meerdere malen contact gezocht met de politie en vertelde hen dat haar ex in het bezit was van een vuurwapen en haar afluisterde. Typerend is ook de zaak van de 17-jarige Juliette Bouhof die in oktober 2014 door haar 22-jarige ex-vriend werd vermoord, nadat zij een maand eerder aangifte tegen hem had gedaan wegens bedreigingen. Hij had kort voor haar dood een straatverbod gekregen, maar dit bleek onvoldoende om Juliette te beschermen. In 2013 werd Wendy Rutjes vermoord door haar ex-vriend. Hij stalkte en bedreigde haar; zo had hij haar auto onbestuurbaar gemaakt en haar kat opgehangen. Ook in deze zaak werd eerder aangifte gedaan bij de politie door het slachtoffer. In datzelfde jaar werd de 19-jarige Saga Backman neergestoken door haar ex-vriend. Opnieuw had het slachtoffer eerder aangifte gedaan wegens stalking en bedreiging.

In al deze zaken van partnerdoding hebben meldingen en aangiftes van het slachtoffer geen enkel effect gehad. Hoewel justitie in sommige zaken wel stappen ondernam, zoals het opleggen van een straatverbod aan de stalker/bedreiger, bleek dit onvoldoende ten opzichte van het hoge risico op dodelijk geweld dat deze slachtoffers liepen. Gebruik van een gevalideerde risicoscreening zou de politie kunnen helpen om uit het grote aantal aangiften van stalking en bedreiging door (ex-)partners die zaken te vissen die echt high risk zijn. Hoewel de Checklist Stalking een stap in de goede richting is, is dit instrument alleen gericht op stalking, lijkt het niet structureel te worden toegepast en is het bovendien niet wetenschappelijk onderzocht.

Een voorbeeld van een breed inzetbaar, gevalideerd en gestructureerd instrument is de Lethality Screen, ontwikkeld door Dr. Jill Messing van de Arizona State University. Dit instrument biedt de mogelijkheid om het risico op dodelijk /ernstig huiselijk geweld gestructureerd in te schatten op basis van dreigingen en eerdere incidenten. Het is een kort (11 items) en eenvoudig instrument, dat al tijdens de (telefonische )intake of door de politie ter plekke na een melding van een incident van huiselijk geweld, kan worden gebruikt.  Bovendien geeft de uitkomst van het instrument aan welke stappen er ondernomen kunnen worden door de politie en het slachtoffer om veiligheid te creëren. Op deze manier biedt de screening direct een korte educatieve interventie over het risico voor het slachtoffer, directe beschermingsmaatregelen en spoort het het slachtoffer aan tot het zoeken van hulp.

Lethality screen

Bron: mnadv.org

De Lethality Screen past naadloos in de aanbevelingen van de commissie Eenhoorn om het potentieel van de Intake & Service afdeling van de politie beter te benutten, en in alle fasen na een melding of aangifte van dreiging, stalking of fysiek geweld een afweging van het risico op dodelijk/ernstig geweld voor het slachtoffer te maken. Vanuit de Universiteit Maastricht hebben wij een prototype van een mobiele app van de Lethality Screen gemaakt. Wij nodigen de politie van harte uit om met ons een pilot te gaan draaien met deze app, zodat het aantal vermijdbare slachtoffers van dodelijk (ex-)partnergeweld verminderd wordt.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dit bericht werd geplaatst in Veiligheid & terrorisme en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Fataal partnergeweld tegen vrouwen: Niet verwijtbaar wel vermijdbaar

  1. Ellie Esser zegt:

    Tip ; Stuur dit bericht door aan alle politiekorpsen in Nederland .

    met vriendelijke groet ,

    Ellie Esser

  2. Screening en risicotaxatie van huiselijk geweld en stalking
    Cleo Brandt, recherchepsycholoog Landelijke Eenheid, Nationale Politie
    8 augustus 2016

    Colinda Serie en Corine de Ruiter schrijven in het blog van de sectie Forensische Psychologie van de Universiteit Maastricht over stalking, huiselijk geweld en fataal partnergeweld tegen vrouwen. Hoewel in Nederland zeer weinig moorden gepleegd worden, wordt een disproportioneel groot aantal van de moorden jegens vrouwen gepleegd door hun partners of ex-partners, zo constateren Serie en De Ruiter naar aanleiding van een recente CBS-publicatie (https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/30/laagste-aantal-moorden-in-20-jaar). Vervolgens pleiten zij voor introductie van een instrument ter voorspelling van fataal partnergeweld, waarvoor zij een app hebben ontwikkeld.

    Juist vanwege de ernst van het probleem is het belangrijk om onderscheid te maken tussen huiselijk geweld en geweld bij ex-partner stalking. Serie en De Ruiter maken dit onderscheid in hun stuk niet. Ze gebruiken feitelijk een zeer brede definitie van huiselijk geweld, waarbij ze stalking na beëindiging van de relatie zien als een uitvloeisel van gewelddadig of controlerend gedrag gedurende de relatie. Dit is niet zinvol. Geweld gedurende een relatie kan door andere zaken getriggerd worden dan geweld nadat de relatie verbroken is. Vermoedelijk wordt tussen de 30 en 65% van de ex-partner stalkingzaken voorafgegaan door huiselijk geweld gedurende de relatie (Douglas & Dutton, 2001). Dat betekent dat stalking in een subgroep van zaken een voortzetting lijkt te zijn van huiselijk geweld. Maar in minimaal één derde en mogelijk tot drie kwart van de zaken, wordt stalking na het verbreken van de relatie niet voorafgegaan door huiselijk geweld (McEwan et al., in press). Ook vanuit het oogpunt van risicomanagement is differentiatie tussen beide vormen van geweld essentieel (McEwan et al., in press).

    Huiselijk geweld en ex-partner stalking lopen in de meeste gevallen niet uit op dodelijk geweld. De noodzaak om juist die zaken te identificeren waar het risico op dodelijk geweld het grootst is, is evident. Kennis over risicofactoren is daarbij onontbeerlijk. Zoals gezegd liggen aan huiselijk geweld en stalking deels andere risicofactoren ten grondslag (Capaldi et al., 2012; Churcher & Nesca, 2013). Daarom doet de politie er goed aan om gebruik te maken van screenings- en risicotaxatieinstrumenten die specifiek voor huiselijk geweld òf stalking ontwikkeld zijn.

    Een wetenschappelijk onderbouwd en gevalideerd screeningsinstrument voor stalkingzaken is de SASH: de Screening Assessment for Stalking and Harrassment (McEwan et al., 2015; McEwan, T.E., in press). De vertaalde versie van de SASH wordt momenteel binnen de Nederlandse politie getest en zal de ‘checklist bij stalking’ (Brandt & Voerman, 2012) op termijn gaan vervangen. Om te bepalen of er een huisverbod opgelegd moet worden in zaken waarin een vermoeden is van huiselijk geweld, maakt de Nederlandse politie gebruik van het Risicotaxatie-instrument Huiselijk Geweld (RiHG).

    Er is een groot aantal screenings- en risicotaxatieinstrumenten voor huiselijk geweld beschikbaar. Nicholls et al. (2013) hebben een uitgebreide review van de belangrijkste instrumenten en methodes uitgevoerd. Het kiezen van het meest geschikte instrument is onder andere afhankelijk van het doel van de taxatie en het niveau van de gebruiker. Het ligt voor de hand te inventariseren welke instrumenten zich mogelijk zouden lenen voor gebruik door de politie. Een voorbeeld van een gevalideerd actuarieel instrument dat zich goed voor politiedoeleinden leent is de ODARA (Ontario Domestic Assault Risk Assessment; Hilton et al., 2010).

    De door Serie en De Ruiter beschreven Lethality Screen is een verkorte versie van de Danger Assessment (Campbell et al., 2003). Storey en Hart (2014) concludeerden dat de Danger Assessment zodanig veel zaken als ‘hoog risico’ categoriseert, dat het instrument niet bruikbaar is voor “safety planning en resource allocation” (Storey & Hart, 2014). Nicholls et al. (2013) concludeerden dat de predictieve validiteit van de Danger Assessment onbekend is. Messing et al. (2015) geven aan dat de Lethality Screen weliswaar hoog scoort op sensitiviteit, maar laag op specificiteit. Naar verwachting zal dit instrument dan ook ongeschikt zijn voor politiedoeleinden, omdat het een te grote hoeveelheid vals positieven zal opleveren. Bovendien is de Lethality Screen alleen geschikt voor het screenen op potentieel dodelijk geweld van mannen jegens vrouwen. Dit gaat voorbij aan de impact en omvang van het overige ernstige huiselijk geweld waarmee de politie dagelijks wordt geconfronteerd. Het introduceren van deze app doet dan ook geen recht aan de complexiteit van deze problematiek en is niet geschikt voor toepassing door de politie.

    • Advies- en onderzoeksgroep Beke, Risicotaxatie-instrument Huiselijk Geweld, versie 2.2.
    • Brandt, C. & Voerman, B.E. (2012). Checklist bij Stalking. http://www.huiselijkgeweld.nl/doc/publicaties/kruijer_2014_Stalking_Blauw_10_5_p_44-45-46.pdf
    • Campbell, J.C., Webster, D.W., Koziol-McLain, J., Block, C., Campbell, D., Curry, M.A. & Laughon, K. (2003). Risk factors for femicide in abusive relationships: Results from a multisite case control study. American Journal of Public Health, 93, 1089–1097. doi:10.2105/AJPH.93.7.1089
    • Capaldi, D.M., Knoble, N.B., Shortt, J.W., & Kim, H.K. (2012). A systematic review of risk factors for intimate partner abuse. Partner Abuse, 3(2), 231-280. doi:10.1016/10.1891/1946-6560.3.2.231
    • Churcher, F.P., & Nesca, M. (2013). Risk factors for violence in stalking perpetration: A meta-analysis. FWU Journal of Social Sciences, 7, 100-112.
    • Douglas, K.S., & Dutton, D.G. (2001). Assessing the link between stalking and domestic violence. Aggression and Violent Behavior, 6, 519-546. doi:10.1016/S1359-1789(00)00018-5
    • Hilton, N.Z., Harris, G.T., & Rice, M.E. (2010). Risk assessment for domestically violent men: Tools for criminal justice, offender intervention, and victim services. Washington, DC: American Psychological Association.
    • McEwan, T.E. (in press). Stalking assessment and management (SAM), Guidelines for. In R.D. Morgan (Ed.) SAGE Encyclopaedia of Criminal Psychology. Lawrenceville, GA: SAGE Publishing
    • McEwan, T.E., Strand, S., MacKenzie, R.D. & James, D.V. (2015). Screening Assessment for Stalking and Harrassment.
    • McEwan, T.E., Schea, D.E., Nazarewicz, J. & Senkans, S. (in press). Stalking and Intimate Partner Abuse: Re-assessing the link between stalking and intimate partner abuse. Journal of Partner Abuse
    • Messing, J.T., Campbell, J., Wilson, J.S., Brown, S. & Patchell, B. (2015). The Lethality Screen: The Predictive Validity of an Intimate Partner Violence Risk Assessment for Use by First Responders. Journal of Interpersonal Violence, 1-22. doi: 10.1177/0886260515585540
    • Storey, J.E. & Hart, S.D. (2014). An Examination of the Danger Assessment as a Victim-Based Risk Assessment Instrument for Lethal Intimate Partner Violence. Journal of Threat Assessment and Management, Vol. 1, No. 1, pp. 56–66. doi:10.1037/tam0000002

  3. Pingback: Commentaar op de reactie van recherchepsycholoog Cleo Brandt | Forensische Psychologie Blog

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s