De dominee leeft nog

Mijn Amerikaanse collega’s raken niet uitgepraat over de 89-jarige dominee Camping, die voor 21 mei De Dag des Oordeel had aangekondigd. Volgens de dominee zouden alleen de uitverkorenen het overleven. Uitverkoren waren zij, die in de dominee geloofden. Het ging (en gaat) om enkele tientallen verwarde geesten. Ze verkochten hun huis, zegden hun baan op en wachtten samen op het einde van de wereld. Die kwam niet. Al op 22 mei legde Camping uit hoe je dat moet duiden. Hij had de Bijbel er nog eens op nageslagen en begreep nu dat de wereld op 21 mei alleen geestelijk was vergaan. Materieel zou ze – nieuwe voorspelling – op 21 oktober in het Grote Niets oplossen. Dat schijnt er heel duidelijk te staan

Mijn Amerikaanse collega’s wijzen erop dat het verhaal van dominee Camping perfect hoofdstuk 10 volgt uit Leon Festingers boek A Theory of Cognitive Dissonance (1957). Daarin beschrijft sociaal-psycholoog Festinger de wederwaardigheden van een groep uitverkorenen, die eveneens in afwachting was van de Apocalyps. Bij wijze van veldstudie infiltreerde Festinger in de groep en observeerde nauwgezet hun gedrag. Ook deze gelovigen hadden hun baan opgezegd en hun geld opgemaakt. Hun geestelijk leidsvrouw kreeg via stemmen uit Genezijde te horen dat op de laatste dag vliegende schotels de uitverkorenen in veiligheid zouden brengen. De reddingsoperatie zou om even voor 12.00 uur op een koude decembernacht plaatsvinden. Daar stonden ze dan te wachten in de regen en naar de hemel te turen. Geen schotel te zien. Na uren geduld te hebben betracht, legden de stemmen eindelijk uit waarom de schotels toch niet kwamen: de groep had zich met haar spirituele energie zo fijns voor de wereld ingezet dat God afzag van de Apocalyps. Voorlopig dan.

Festingers boek gaat over de vraag waarom uitverkoren die de wereld niet zien vergaan desondanks blijven vasthouden aan hun opvattingen. Zijn theorie zegt erover dat uitverkorenen – eigenlijk mensen in het algemeen – het hoogst onaangenaam vinden als hun cognitieve apparaat in een toestand van dissonantie raakt. Zo’n toestand ontstaat als er zwaar is geïnvesteerd in een opvatting, die vervolgens door de feiten wordt gelogenstraft. Anders dan de je geneigd bent te denken, heffen mensen zo’n dissonantie op, niet door hun opvattingen te veranderen (“sorry, ik zat er naast”), maar door zich er nog steviger aan vast te klampen. Dat is waarom de uitverkorenen van Festinger de pers opzochten en uitlegden hoe het kwam dat de wereld op het nippertje was gered. Dat is ook waarom Camping duizenden billboards langs Amerikaanse wegen heeft laten plaatsen met de tekst “u bent gewaarschuwd.”

Dominee Camping is een amusant voorbeeld van cognitieve dissonantie en hoe mensen daar een vorm van zelfbedrog op laten volgen. Vinden mijn Amerikaanse collega’s. Zeker, it’s funny, you know. Maar nog veel spectaculairder is het geval van de president die met zijn leger naar Irak toog omdat het regime over “weapons of mass destruction” zou beschikken. Toen die in geen velden of wegen te bekennen waren, werd de president gevraagd of hij– met het oog op de duizenden doden, de permanente staat van ontwrichting van Irak en de miljoenen dollars die de operatie wekelijks kostte – wellicht, misschien, enigzins een fout had gemaakt. “Absolutely not, it was the right decision”, antwoordde Bush zonder met de ogen te knipperen. Uitzonderingen daargelaten – bijvoorbeeld Tavris & Aronsons (2007) Mistakes Were Made (But Not By Me) – horen we maar verassend weinig Amerikanen iets verstandigs over dit voorbeeld zeggen. Het is ook niet zo funny.

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s