Tristan: terugspellen is niet voorspellen

Dus we denken nu heel veel te weten over de jongeman die op een zonnige zaterdag met zijn semi-automatische vuurwapens naar een winkelcentrum toog, er zes voorbijgangers doodschoot en daarna zichzelf van het leven beroofde. We lazen dat Tristan ooit in een psychiatrische inrichting verbleef; dat hij van gewelddadige videogames hield; en dat hij blowde.

Terugblikkend menen we dat iedereen, de afdeling wapenvergunningen van de politie voorop, het drama had kunnen zien aankomen. Het beeld van de schizofrene en blowende liefhebber van Call of Duty, die willekeurige passanten vermoord, heeft iets voor de hand liggends.

Dat we zo’n patroon zien, stelt ons gerust. Want nu denken we te snappen hoe het zo ver heeft kunnen komen. We menen – en onze volksvertegenwoordigers moedigen ons daarin aan – dat er maatregelen kunnen worden getroffen om herhaling te voorkomen. Wapenbezitters moeten eerst naar de psychiater en videogames moeten worden gecensureerd. Dat is het soort stoere maatregel waarover publiek, experts en Kamerleden graag discussiëren.

Het zijn onzinnige discussies. Het onderzoek van de psycholoog Patrick Leman maakt duidelijk waarom. Hij liet zijn proefpersonen allerlei fictieve krantenartikelen lezen over een premier. In sommige artikelen werd de premier doodgeschoten. In andere artikelen raakte de premier licht gewond. In weer andere artikelen was er nog minder aan de hand. Hoe onvoorspelbaarder de calamiteit, hoe scherper lezers meenden te zien wat er aan de hand was, ook al konden ze slechts over karige informatie beschikken. Wanneer een drama zich plotseling aandient, zadelt het brein ons op met de illusie van een samenhangend patroon van oorzaken en gevolg. Achteraf wel te verstaan. Maar terugspellen is niet hetzelfde als voorspellen. Dat heeft te maken met alles wat we niet weten.

Er zijn nogal wat dingen die we niet weten over Tristan en zijn achtergrond. Misschien zijn ze wel heel relevant als je een drama zoals dat in Alphen aan de Rijn wilt begrijpen. Om maar één ding te noemen: waarom werd Tristan ooit in een psychiatrische inrichting opgenomen? Sommige experts zeggen dat hij schizofreen was. Maar hoe weten ze dat eigenlijk? Omdat hij een gruwelijke schietpartij op zijn geweten heeft? Zoiets heet een cirkelredenering.

Zodra het om calamiteiten gaat, verliezen experts en politici het reservoir aan feiten dat zij niet kennen snel uit het oog. Dan wordt de verleiding om terugspellen te promoveren tot voorspellen groot. Dat Tristan blowde, een psychiatrisch verleden had en van Call of Duty hield, betekent ineens dat blowen, schizofrenie en videogames de oorzaken van wilde schietpartijen zijn. En dat er dringend iets aan de veronderstelde oorzaken moet worden gedaan (zie ook http://www.salon.com/news/jared_loughner/index.html?story=/mwt/feature/2011/01/12/jared_loughner_mass_murderers_diagnose)

Wie terugspellen en voorspellen door elkaar haalt, eindigt vaak bij foute stereotypen. In dit het geval is dat de misvatting dat psychiatrische patiënten gevaarlijk zijn. De overgrote meerderheid van hen – ook als ze blowen en gamen – is en blijft volstrekt ongevaarlijk. Een Engelse psychiater rekende het ooit voor haar land uit: als je in dat land alle psychiatrische patiënten opsluit en de sleutel voorgoed weggooit, scheelt dat in de komende jaren hooguit een paar levensdelicten. Om het in perspectief te plaatsen: als in Engeland het autorijden wordt verboden, scheelt dat duizenden doden per jaar. En om het helemaal in perspectief te plaatsen: psychiatrische patiënten zijn aanmerkelijk vaker slachtoffer van delicten dan andere mensen. Slachtoffer dreigen ze nu ook enigszins te worden van de neiging van politici en experts om terugspellen te verwarren met voorspellen.

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Een reactie op Tristan: terugspellen is niet voorspellen

  1. Corine de Ruiter zegt:

    Goedemorgen Harald,
    Las net je blog. Goed punt. Maar er is ook een andere kant– als we niet onder ogen zien dat sommige psychistrische patienten tot zulke serieuze gewelddaden kunnen komen, zullen we niet verder komen met preventie ervan. Lees mijn blog. Ben benieuwd naar je mening.

    hartelijke groeten,
    Corine

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s