De tweeduizend van Zembla en het schoteltje van de toilet-dame

Stel je bent directeur van een suffe woningbouwcooperatie. Je fuseert een beetje, je geeft je organisatie een nieuwe naam – zeg Triangel Wonen – en hopsa, je verandert ook nog eens het briefpapier. Om je zelf te belonen voor je innovatieve vernuft, doe je op paralegale wijze een royale greep in de kast. Zodat je salaris boven de Balkenende-norm komt. Als we het documentaireprogramma Zembla mogen geloven, is dit zo ongeveer de marsroute die tweeduizend managers binnen de publieke sector volgden. Het leidde tot allerlei gewichtige beschouwingen over de teloorgang van de moraal in onze maatschappij. Vooral sociologen zien in de tweeduizend van Zembla een harde aanwijzing dat de burgerlijke samenleving op het punt van de totale ineenstorting staat.

Wie er somber van wordt, moet het onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Dan Ariely lezen. Ariely gaf zijn proefpersonen een papier met daarop 20 rekensommen. Of ze die maar even binnen vijf minuten wilden oplossen. Na vijf minuten werd geturfd hoe veel goede antwoorden er waren. Voor elk correct antwoord mocht de persoon een halve dollar mee naar huis nemen. In een van zijn experimenten keek Ariely wat er gebeurt als proefpersonen hun eigen sommen nakijken en zichzelf – zonder controle van anderen – mogen uitbetalen. Geven ze zichzelf dan een onwaarschijnlijk hoge goedscore en doen ze een greep in de kast? Anders dan de bezorgde sociologen denken, valt het reuze mee. Als Ariely zelf de sommen nakeek, hadden proefpersonen gemiddeld 7 van de 20 sommen juist. Als proefpersonen hun eigen sommen mochten nakijken, steeg de goedscore naar een gemiddelde van 12. Niet naar 19 of 20.

In een ander experiment mochten proefpersonen wederom in alle discretie hun eigen antwoorden controleren en zichzelf uitbetalen. Maar voordat het zover was, stond een van hen – in feite een ingehuurde acteur – op en vroeg luidt en duidelijk, zodat andere proefpersonen het konden horen: “dus ik mag sjoemel?” Waarop Ariely antwoordde, ook voor iedereen verstaanbaar, dat de proefpersoon vooral moest doen wat ie niet kon laten. Vervolgens keken de proefpersonen hun eigen werkje na en de gemiddelde goedscore zakte nu naar de 10. Wat andermaal laat zien dat het fatsoenspotentieel aanzienlijk is. De meeste mensen zijn blijkbaar heel netjes. Daarom leggen zij geld op het schaaltje van de toilet-dame, ook als die even weg is.

En daarom ook: de tweeduizend grootverdieners van Zembla lijken een grote groep. Maar de werkelijke vraag is hoeveel sjouwende en zwoegende bestuurders aan de veilige kant van Balkende-norm blijven. Het zal een veelvoud van tweeduizend zijn en zo lang dat zo is en er nog steeds geld op het schaaltje van de toilet-dame ligt, wordt der Untergang des Abendlandes nog even uitgesteld.

Dit bericht werd geplaatst in Wetenschap & Maatschappij en getagged met . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s