Was afpersopa dement?

De 70-jarige afpersopa is ziek in het hoofd  lazen wij in de krant. De man die ervan verdacht wordt John en Linda de Mol te hebben bedreigd, is door de Utrechtse raadkamer daarom op vrije voeten gesteld. Bij onderzoek zou namelijk zijn gebleken dat de verdachte al langere tijd aan ernstige dementie lijdt.

Deskundigen verdrongen zich in de talkshows om uit te leggen hoe het zat. Een van hen vertelde bijvoorbeeld dat zo’n dementie helemaal kan verklaren waarom de afpersopa deed wat hij deed, „zeker als het voorste deel van de hersenen is aangetast.”

Want dat leidt bij demente patiënten tot ongeremd gedrag: „Ze kunnen ook ineens heel veel gaan eten, sociaal ongewenst gedrag gaan vertonen of zich seksueel afwijkend gaan gedragen.” Aldus de deskundige.

Maar wacht eens even. De afpersopa ging behoorlijk planmatig en secuur te werk. Als zijn DNA niet op een van de dreigbrieven was aangetroffen, zou hij de afpersing waarschijnlijk niet hebben bekend. Justitie zou dan geen sterke zaak tegen hem hebben gehad.

De werkwijze van de afpersopa past niet goed bij dementie. Al helemaal niet bij dementie die gepaard gaat met aantasting van de voorste hersendelen. Deze hersengebieden zijn essentieel voor het maken van plannen en het corrigeren van fouten. Als ze niet intact zijn, gaat een afperser zo stuntelig te werk dat hij nog dezelfde dag wordt opgepakt.

Lijkt de afpersopa op Ernest Saunders? Deze oudere zakenman werd in Engeland veroordeeld wegens flessentrekkerij. Nadat artsen bij hem ernstige dementie hadden gediagnosticeerd, werd hij op vrije voeten gesteld. Hij onthield – zei hij – nog geen drie cijfers, wat ‘verklaarde’ waarom hij zich niets meer van allerlei frauduleuze transacties kon herinneren.

Al vrij snel na zijn vrijlating begon hij een succesvolle praktijk als consultant. Aan een krant liet hij weten dat het hem speet, dat hij in de hele medische literatuur de enige patiënt was die op miraculeuze wijze van zijn dementie was hersteld.
En toch: onwaarschijnlijke dingen komen voor. Dus het zou kunnen dat de afpersopa inderdaad aan dementie lijdt.

Gelukkig zijn er tests waarmee je tamelijk precies kunt vaststellen of een verdachte echt aan dementie lijdt of het alleen maar veinst. Veel van deze tests zijn gebaseerd op het principe dat patiënten met een echte dementie ongeveer van vijftig procent van de antwoorden goed hebben. Wie onder dat niveau presteert, zit willen en wetens de correcte antwoorden te vermijden en veinst geheugenverlies.

Veel dokters menen dat ze het zonder zulke tests kunnen stellen als ze een verdachte onderzoeken op mogelijk veinzen. Ze denken dat hun intuïtie feilloos is. Hopelijk is die zelfoverschatting in de zaak van de afpersopa niet aan de orde. Als dat toch zo is, zeggen wij tegen de dokters: kom naar Maastricht, want op 11 en 12 juni organiseren we een conferentie over hoe je deze tests kunt gebruiken. Ze zijn nuttiger dan je denkt.

Dit stuk werd geschreven in samenwerking met Harald Merckelbach en verscheen ook in De Limburger (13 mei 2015).

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Conferentie Symptoomvaliditeit

 

donderdag 11 juni – vrijdag 12 juni 2015

Crowne Plaza Hotel Maastricht

(Accreditatie Klinisch/Neurosychologen: 11-15 punten)

(Accreditatie Psychiaters: aangevraagd)

Workshop: Richard Rogers SIRS-2

Lezingen:   Richard McNally over PTSD en pseudo-PTSD

                        Richard Kanaan over functionele versus geveinsde klachten

                        Michael Kopelman over amnesia in de rechtszaal

Symposia:  Nieuwe instrumenten (Thomas Merten et al.)

                        Forensische aspecten (Marko Jelicic et al.)

                        Wetenschappelijk onderzoek (Ben Schmand et al.)

                        Plaats in de kliniek (Brechje Dandachi-FitzGerald et al.)

Kosten:        Workshop: 150 euro

                         Symposia: 250 euro

                         Totaal: 350 euro

                          Studenten (beperkt aantal plaatsen): gereduceerd tarief

Inschrijving: Hier

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

4th European Conference on Symptom Validity Assessment

Thursday June 11 – Friday June 12 2015

Crowne Plaza Hotel

Maastricht

Keynotes:  

Richard Kanaan on functional versus feigned

Michael Kopelman on retrograde amnesia

Richard McNally on PTSD

Richard Rogers on SIRS-2, feigning & trauma

 

Workshop:                  SIRS-2

Symposia:                   New instruments in symptom validity assessment

                                      (Thomas Merten, Martin van den Broek a.o.)

                                    Practical issues in symptom validity assessment

                                      (Brechje Dandachi-FitzGerald, Douwe van der Heiden a.o.)

                                     Scientific aspects

                                       (Ben Schmand, Andreas Stevens, Alonso Ortega a.o.)

                                     Forensic aspects

                                       (Maaike Cima, Ana Havelka Mestrovic a.o.)

                                    Poster blitz sessions chaired by Hector Gonzalez-Ordi & Vicki Hall

 

More information & registration at: http://www.tmfi.nl/nl/activiteiten/sva/

 

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Over inconsistenties in verklaringen van mensenhandel-slachtoffers

Het komt steeds vaker in het nieuws. Mensenhandel. Of de problemen rondom loverboys. In mensenhandelzaken moet de politie onder andere nagaan of een aangeefster gedwongen in de prostitutie terecht is gekomen. En dat kan nogal een lastige klus zijn. Mogelijke slachtoffers van mensenhandel willen nogal eens inconsistent verklaren over wat hen is overkomen. Moeten deze inconsistenties worden gezien als leugenachtig gedrag (omdat je iets niet hebt meegemaakt, kun je niet consistent over deze gebeurtenis verklaren), of zijn zij het gevolg van andere factoren zoals het meemaken van traumatische gebeurtenissen? Recentelijk heeft een aantal auteurs zich over deze kwestie uitgelaten. Omdat het over getuigenverklaringen gaat, zou je denken dat zij op de hoogte zijn van rechtspsychologische inzichten. Nou niet dus.

Neem het onderzoek naar inconsistente verklaringen van mogelijke slachtoffers van mensenhandel dat in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatie Centrum is uitgevoerd. Dit onderzoek is behoorlijk gemankeerd. De onderzoekers namen interviews af bij officieren van justitie, politie en hulpverleners in Nederland, België en Engeland. De geïnterviewden moesten zich uitlaten over factoren die inconsistente verklaringen in de hand zouden werken. Onder deze factoren bevonden zich psychische klachten, drugsgebruik en psychotrauma. Verrassend genoeg hoefde men zich niet uit te laten over leugenachtig gedrag. Kennelijk gingen de onderzoekers ervan uit dat aangeefsters in mensenhandelzaken nooit en te nimmer een valse aangifte doen om bijvoorbeeld aan een verblijfsvergunning te komen.

En wat te denken van een recent ongepubliceerd rapport voor politie en OM geschreven door medisch antropologe Marian Tankink. Ook zij liet zich uit over inconsistenties in verklaringen van slachtoffers van mensenhandelzaken. Tankink stelde dat slachtoffers van mensenhandel geen consistente verklaringen kunnen afleggen. Dit zou komen omdat traumatische herinneringen worden verdrongen. En als dergelijke slachtoffers wel consistente verklaringen vertonen dan moet er wel iets mis zijn. Haar ideeën zijn al doorgedrongen tot de rechtspraak. Jammer dat Tankink niet op de hoogte is dat 1) verdringing niet bestaat en 2) dat consistentie weinig zegt over de betrouwbaarheid van verklaringen. Als medisch antropologe zal zij ongetwijfeld veel weten over hoe patiënten ziekte ervaren. Haar kennis over het menselijk geheugen schiet echter dramatisch te kort.

Hoe nu verder? Kijk eens hoe ze het doen bij de Landelijke Expertisegroep Bijzondere Zedenzaken (LEBZ). Daar worden zaken besproken door een team van ervaren rechercheurs, klinische psychologen en rechtspsychologen. Wij zijn trouwens ook lid van deze groep. Ons devies: professionals op het gebied van mensenhandel, schuif eens aan bij een LEBZ-bespreking. En leer hoe met behulp van wetenschappelijke inzichten bonafide slachtoffers van mensenhandel kunnen worden onderscheiden van degenen die een valse aangifte doen.

Deze blog is geschreven door Henry Otgaar en Marko Jelicic

Geplaatst in Uncategorized, Wetenschap & Maatschappij | 7 reacties

Call for Posters

The European Conference on Symptom Validity Assessment
11th – 12th June 2015
Maastricht / The Netherlands

The European Conference on Symptom Validity Assessment (SVA) will focus not only on tools to evaluate symptom validity in patients, but also on basic issues related to diagnosis, therapy, epidemiology, and forensic implications. Poster submissions are welcomed and a selection of posters will be presented in two Poster Blitz sessions, one focusing on research and the other focusing on clinical/legal cases.

We look forward to meeting you at the 2015 Maastricht Conference.

More information: THE SVA Conference.

Poster submission deadline: March 31, 2015,

Email 200-words summary to: r.ponds@maastrichtuniversity.nl
Decisions will be made by May 31, 2015.
Poster committee: Vicki Hall (Sutton Coldfield, UK), Héctor González Ordi (Madrid, ES), Brechje Dandachi-FitzGerald (Maastricht, NL), and Rudolf Ponds (Maastricht, NL).

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

The Insurance Toolbox jokt

Tussen de 1 en 5 miljard verspilt de overheid jaarlijks aan uit de hand gelopen ICT-projecten. Daar moeten wij toch een graantje van mee kunnen pikken, zullen ze bij The Insurance Toolbox gedacht hebben. Dit bedrijfje is gespecialiseerd in ‘innovatieve ICT oplossingen’, onder andere voor overheden zoals gemeentes. Die bieden ze dan ook ‘state-of-the-art stemanalyse-oplossingen’ aan voor het opsporen van bijstandsfraude. Innovatieve state-of-the-art software dus. Je zou zo geloven dat deze software met 85 tot 90% nauwkeurigheid bijstandsfraudeurs ontmaskert, zoals het op de website van The Insurance Toolbox te lezen was.

Maar wij weten wel beter. Er is namelijk meer dan voldoende onderzoek dat laat zien dat dit soort stemanalyse-software gewoon niet werkt: Je kunt net zo goed een muntje opwerpen. En als je dan toch adverteert met hossana-verhalen, dan jok je. En jokken in reclame is niet zo netjes. Helemaal niet voor een bedrijf gespecialiseerd in fraude(detectie).

We besloten daarom de gang naar de Reclame Code Commissie te maken. Onze klacht – keurig onderbouwd met wetenschappelijk onderzoek – kort samengevat: The Insurance Toolbox maakt zich schuldig aan misleiding. Er bestaat namelijk geen enkel onderzoek dat de bewering staaft dat stemanalyse met 85 tot 90% nauwkeurigheid fraude opspoort.

Bij The Insurance Toolbox kennen ze dat onderzoek wel. Er zijn namelijk ‘tal van onderzoeken die het tegendeel bewijzen’, zo schreven ze in hun reactie. Welke studies dat dan zijn, lieten de innovatieve state-of-the-art boys wijselijk in het midden. Ze wilden – hoe nobel – de Commissie de moeite van verdere discussie besparen, en zegde toe de tekst op de website aan te passen. Die is inderdaad veranderd: ‘85 tot 90% nauwkeurig’ is vervangen door ‘uitermate nauwkeurig’. Ze zijn niet voor één gat te vangen, de boefjes van The Insurance Toolbox.

Er is ongetwijfeld veel geld te verdienen met dit soort boerenbedrog. In het Verenigd Koninkrijk gaan er bijvoorbeeld miljoenen in om. En het is niet de eerste keer dat deze software de kop op steekt. Ook de ’guru’s van de Leugenacademie bieden het product aan. Het zal niet toevallig zijn dat ook zij het met de waarheid niet zo nauw nemen.

De reclame Code Commissie was het in ieder geval met ons eens:

‘Gelet op het voorgaande is de Commissie van oordeel dat de bestreden reclame gepaard gaat met onjuiste informatie ten aanzien van de van het gebruik van het product te verwachten resultaten als bedoeld in artikel 8.2 aanhef en onder b van de Nederlandse Reclame Code (NRC). Nu de gemiddelde consument er bovendien toe kan worden gebracht een besluit over een transactie te nemen dat hij anders niet had genomen, is de uiting misleidend en daardoor oneerlijk in de zin van artikel 7 NRC.’

Een bedrijf gespecialiseerd in fraudedetectie dat zich schuldig maakt aan misleiding en oneerlijkheid. Heerlijk toch.

UPDATE (5-2-2015): Ook de formulering ‘uitermate nauwkeurig’ kan volgens de Reclame Code Commissie niet door de beugel. Opvallend detail: in het nieuwe weerwoord wordt geen melding meer gemaakt van de ‘tal van onderzoeken die het tegendeel bewijzen’. The Insurance Toolbox zou over het bestaan hiervan toch niet tegen de Commissie gelogen hebben? Uitspraak hier

Geplaatst in Leugendetectie, Veiligheid & terrorisme, Wetenschap & Maatschappij | Tags: , , | 2 reacties

Functional or Feigned?

What? The Maastricht Conference on Symptom Validity Assessment

When? Thursday June 11 – Friday June 12 2015

Where? Crowne Plaza Hotel Maastricht

For program & registration, see: : http://www.tmfi.nl/en/symposia/sva/

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen

Moe zijn tijdens een verhoor. No worries?

Verdachten moeten vaak op hun hoede zijn tijdens een verhoor. Nee, vaak geven ze niet alles weg. Ze willen niet verdacht overkomen en proberen relevante informatie achter te houden. Dat is vermoeiend en vereist zelfcontrole. Wij vonden laatst dat het verlies van zelfcontrole de kans op foutieve herinneringen aanzienlijk vergroot. En dat het je bevattelijker maakt voor suggestieve druk. Onwenselijke neveneffecten zou je kunnen zeggen. Met een moeilijk woord heb je dan last van ego-depletie.

De Amerikaanse psycholoog Roy Baumeister introduceerde de term in de jaren ’90. Ego-depletie zou verwijzen naar het idee dat mentale processen zoals zelfcontrole energie vereisen en dat die energie op kan raken. Als het vat energie op is, zou dit nadelige consequenties hebben voor andere handelingen die ook zelfcontrole vereisen. Een voorbeeld. In een van de eerste experimenten moesten proefpersonen de verleiding weerstaan om chocola te nuttigen. Voor hen lag een aantal chocoladerepen maar ze mochten die niet opeten. In plaats daarvan konden ze radijsjes eten. Daarna moeten ze onoplosbare puzzels maken. Wat bleek? De groep die de chocolade-verleiding diende te weerstaan -en dus zelfcontrole uitoefende- gaf sneller op tijdens de puzzeltaak dan controle proefpersonen.

Maar verdorie. Ego-depletie ligt onder vuur. Recente studies zouden laten zien dat het effect uiterst fragiel is en moeilijk te repliceren valt. En nu? De Australische onderzoeker Martin Hagger kwam met een uitstekend idee. Hij deed een oproep aan onderzoekers in het veld om een groots replicatie-experiment naar het effect te verrichten. In tijden van toenemende aandacht naar replicatie-experimenten in de psychologie, worden onderzoekers uitgenodigd om een vast onderzoeksprotocol te volgen en te onderzoeken of het effect daadwerkelijk bestaat. Mijn collega’s en ik doen trouwens graag hieraan mee.

Wat kunnen we in de tussentijd doen? Wachten? Mijn oproep aan alle verdachten is de volgende. Vertel de waarheid. Dat is simpel en vergt geen zelfcontrole.

Geplaatst in Wetenschap & Maatschappij | 3 reacties

Angst is een slechte raadgever (maar je kunt er prima aan verdienen)

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid laat weten dat “de kans op een aanslag in Nederland of op Nederlandse belangen in het buitenland substantieel blijft.” Wat betekent zo’n mededeling? Is het zoiets als zeggen dat ergens in de nabije of verre toekomst, hier of elders, we misschien iets ergs of minder ergs gaan beleven? Dat zou een onzinnige waarschuwing zijn, die niet past bij het gezag van de Nationaal Coördinator. Daarom zullen de meeste burgers zijn aankondiging serieus nemen en er een gevoel van verontrusting aan overhouden.

En misschien dat burgers dan weer opgelucht ademhalen als ze in de krant lezen dat de Koninklijke Marechaussee op Schiphol slimme camera’s gaat inzetten. De camera’s zien of reizigers snode plannen hebben. Dat is althans wat het bedrijf zegt dat de camera’s levert. De camera’s zijn “enorm innovatief” en worden aangestuurd door QVI software, die op basis van het DARPA-project is ontwikkeld. Klinkt esoterisch, maar gek genoeg is het precies dat wat ons geruststelt. Hier is over nagedacht, denken we.

Maar angst is een slechte raadgever. Het berooft ons van onze kritische zin. Ook in het nieuws – niet hier, maar in Engeland deze zomer des te meer – was de rechtszaak tegen het echtpaar Samuel en Joan Tree. Hun zaak illustreert mijn punt. De echtelieden bouwden een “totaal uniek” apparaat, de Alpha 6, dat in staat is om op 500 meter afstand explosieven en drugs te detecteren. Het apparaat bestaat uit een antenne en een kastje. Aangestuurd door statische energie, herkent het kastje de moleculaire signatuur van explosieven en slaat alarm als er een terrorist in de buurt is. Dat leek de politiediensten in Thailand, Afghanistan, Egypte, Mexico en Irak wel wat. Geholpen door de Engelse ambassades gingen de Alpha’s als warme broodjes over de toonbank. In Thailand was de politie – die zo’n 480 apparaten aanschafte – dolgelukkig. Dankzij de Alpha’s zouden er in dat land 70% meer boeven zijn gevangen. Snuffelhonden waren voortaan overbodig. Ook bij wegblokkades in Irak, hotels in Egypte, en vliegvelden in Afghanistan worden de Alpha’s tot op de dag van vandaag ingezet.

De Alpha. Reuze handig

De Alpha. Reuze handig

Vroeg iemand naar het binnenwerk van het kastje, dan waren de Tree’s altijd resoluut. In het apparaat kijken, kon niet, mocht niet. Er zat gevoelige apparatuur in. En je wilt ook niet dat geheime technologie zo maar op straat komt te liggen. Klonk overtuigend. Totdat een technicus van de Britse geheime dienst de stoute schoenen aantrok, de kast open maakte en vaststelde dat er wat kunststoffen buisjes met een marktwaarde van nog geen 10 euro in zaten. Maar toen hadden de Tree’s inmiddels al ettelijke miljoenen verdiend aan hun fopdoos. Deze zomer werden ze wegens oplichting veroordeeld.

De Tree’s zijn een voorbeeld van hoe angst voor terroristen commercieel kan worden uitgebuit. Ze behoren tot de criminele flank van een business, die weet dat het makkelijk is om veiligheidsdiensten “nieuwe” technologie aan te smeren. Voor de hand liggende vragen worden zelden gesteld. Want de veiligheidsdiensten op hun beurt zijn maar wat blij dat zij het publiek gerust kunnen stellen met verwijzingen naar een vaag, maar tof apparaat.

Een substantiële dreiging, maar wel slimme camera’s op Schiphol dus. Camera’s die kwade bedoelingen van mensen kunnen meten. Hoe doen ze dat dan? En door wie zijn die camera’s getest en hoe effectief waren ze? En wat kosten ze? Hoeveel extra agenten kun je daarvoor rond laten lopen? Kijk, dat gewone burgers in een door de overheid gecreëerde sfeer van onrust vergeten om zulke vragen te stellen, valt te begrijpen. Maar daarvoor hebben we juist volksvertegenwoordigers: om kritisch te blijven. Van die kritische zin hebben we tot nu toe weinig gezien.

Lees ook: Story of The Fake Bomb Detectors

Geplaatst in Veiligheid & terrorisme | 1 reactie

Impossible!

Wat? TEDx Maastricht

Wanneer? Maandag 13 oktober

Waar? Theater aan het Vrijthof

Details? Check out: http://tedxmaastricht.nl/

Geplaatst in Uncategorized | Een reactie plaatsen